به مراتب جاهاى تفرّج ساخته ، نزهت‌گاه وضيع و شريف و بىمزاحمت ، محل فحشاى كافر و مسلمان . هزاران حيف و صد افسوس كه چنان شهر عظيمى كه لااقل داراى يك كرور نفوس اسلامى هست ، آثار اسلام و شعار مسلمانى ابداً در وى به هيچ قسم ديده نگرديد ، بلكه بسيار بسيار محلّ تعجب است با ارتكاب آن همه فواحش علنى كه در يك شبانه روز مدت وقوف ما در آن شهر مشاهده گرديد كه ابداً معارض و جلوگيرى براى احدى نبود ، چگونه آن شهر تاكنون برپا مانده است . خداوند تعالى به حق خمسهء النجباء ساير مجاورين اهالى اسلامى را از شرّ اين همسايهء رجس پليد خبيث كه معروف به خرس شمالى است ، محفوظ بدارد . [ در راه باطوم ] بالجمله ، روز دوشنبه سيزدهم شوال ، از قرار هر نفرى هفت مناط و نيم كرايه از بادكوبه تا به شهر باطون [ كذا / باطوم ] كه تخميناً شصت منزل راه است ، در ماشين خط آهن قرار گرفتيم . وقت عصرى بود كه به راه افتاده وضع رفتار و وسعت اتاقهاى ماشين و سرعت سير آن را تا كسى ننشيند باور نمىكند . معاينه به مانند متخيلات قوهء ذهنيه هست كه استقرارى ندارد . سرعت رفتارش تا به آن درجه بود كه شمردن ميل‌هاى خط تلگراف و امتياز نباتات اطراف جاده را مهلت نمىداد تا به شدتى كه بعد از وقوف در شصت - هفتاد استانسون دولتى كه عبارت از ميهمانخانه باشد ، بر حسب قانون موضوع از دولت كه مىشود گفت پنج - شش ساعت مدت مكثش سربهم رفته مىشد ، مع